te voet naar Santiago de Compostela

Dag 82 - 21 juni - 30km

J:

Na 2 maanden door dat grote, heerlijke Frankrijk te hebben gelopen zijn we vandaag in Spanje aangekomen. We hadden nogal opgezien tegen vandaag, 1200 meter stijgen om de Pyreneeën over te gaan. De laatste dagen was het drukkend warm en dan gaat omhoog lopen moeilijk. We zijn daarom vroeg opgestaan en om 7 uur voegden wij ons tussen heel wat anderen die op pad gingen. Ineens veel jongeren uit allerlei landen, Korea, VS en Japan bijvoorbeeld. Het zal wel in de Lonely Planet staan, een paar dagen pelgrimspad lopen, vinden wij in vreemde landen ook zo leuk.

Het was stralend weer en nog niet warm, dus we vlogen omhoog. De route loopt over een weg die Napoleon heeft aangelegd om met zijn legers naar Spanje te kunnen trekken, dat betekent een geleidelijk stijgende weg. De weg is nu grotendeels geasfalteerd, je hoeft dus niet te kijken waar je loopt en kunt uitgebreid van de fantastische uitzichten genieten.

We kregen alles te zien wat de Pyreneeën zo bijzonder maakt, zeer steile hellingen, grote grasvlakten met kuddes schapen, bergmarmotten, gieren en zelfs het door de gieren afgekloven skelet van een paard. Boven op de pas herkenden we vele plaatsen waar we 10 jaar geleden een route liepen van west naar oost over de kam van de Pyreneeën heen, zoete jeugdherinneringen. We waren zo vroeg bij het klooster van Roncesvalles dat we nog wat verder konden lopen naar een camping. Daar bleek een caravanreis van de ANWB ook te staan. We mochten meegenieten van de jeu de boules finale, de borrel erna en alle dronken meligheid bij de afwas van het festijn. Fijn hoor!

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 82: 2214 km. (nu in: Auritz)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 83 - 22 juni - 33km

R:

Een eindje verder Spanje ingelopen. We braken de tent af en pakten de rugzak in terwijl we dik in de mist zaten. Killetjes dus. Al snel liepen we weer in colonne. Tientallen lopers voor en achter ons. Ons tempo ligt wat hoger dan van de meeste andere lopers, dus het was de hele dag achter anderen lopen en er voorbij gaan als dat kon. En maar groeten, dwz ola zeggen, want dat is goedendag in `t Spaans. Dan gaan we zitten om wat te eten, en daarna weer inhaalmanoevres. Ik denk dat dat tot het eind zo zal blijven.

We lopen de Pyreneeën uit, de heuvels lager, smalle paadjes die redelijk horizontaal blijven en door vele dorpjes lopen. Grote brede huizen, 2 eeuwen oud, met centrale poort en mooie beslagen houten deuren. Dat schijnt typisch te zijn voor Navarra. Het is aardig warm maar goed te doen.

De nieuwe profielzolen, die er 2 dagen onder zitten, laten bij de neus al los. In het dorpje waar we overnachten vonden we een schoenmaker bereid ze te plakken voordat hij naar huis ging. We slapen in het klooster Trinidad de Arre, en waarom weet ik niet, maar worden niet op zaal gelegd maar in een apart kamertje. Een bof.

Gegeten in een soort gemeenschapszaal van het dorp. 3 gangen, met een fles wijn en koffie, voor 7.50 pp. Oude mannetjes spelen domino en maken de kokkin het hof. Die destemeer met haar achterste gaat lopen draaien. Dit dorpje is een voorstadje van Pamplona. Dat passeren we dus morgenochtend.

We hadden last van de kolonel. Dat zit zo. Een van de lieden die we inhaalden was een pezige, gebruinde man, jaar of 70, die prima liep maar helaas voor hem, iets langzamer dan wij. Camouflagepetje op, groen militair sportbroekje aan, liep hij niet maar marcheerde. Hij werd dus gelapt en dat viel niet goed. Gelapt worden door een vrouw! Dat kon niet. Hij ging harder lopen en bumperkleven achter Jeannette. Minder dan een meter afstand. J werd het snel zat en moest nodig haar rechter veter herstrikken. Na een tijd, tja, lapten we hem weer. Weer ging hij bumperkleven. Toen zat J`s linker veter niet helemaal goed. Vervolgens haalden we hem maar niet meer in, maar ziedaar, bij een kruising aarzelde hij net zolang tot wij voorbij waren en ging weer bumperkleven. Toen zijn we gaan zitten om brood te eten. Overigens slaapt de kolonel ook in dit klooster. Het is iets wat vaker gebeurt: mannen die het niet kunnen zetten dat ze door een vrouw worden gepasseerd, en ons dan weer voorbijhollen of gaan bumperkleven achter Jeannette.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 83: 2247 km. (nu in: Villava)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 84 - 23 juni - 27km

R:

Eerst naar Pamplona gelopen, uurtje. Als je zo`n stad te voet benadert doe je dat identiek aan de vroegere pelgrim: over een middeleeuwse stenen brug loop je tussen de stadsmuren omhoog en betreed je de stad door de Porta Francia.

De kathedraal van binnen bekeken en hem erg mooi gevonden. Ook de stad verder was aantrekkelijk, lekker rustig doordat het nog vroeg was. Heerlijke koffie bij een chique bakker gedronken met een koekje dat per stuk werd verkocht; met een glimmende tang uit een glazen pot gehaald en in vloeipapier aangereikt.

Vervolgens een lange wat saaie stijging naar de kam van de Sierra del Perdón, een markante bergrug vlak ten westen van Pamplona die vol staat met moderne windmolens. Op de graat staat een mooi pelgrimsmonument in de vorm van een rij uit plaatstaal gesneden lopende en te paard gezeten figuren die zich allen in de richting van Santiago bewegen. Er zat al een tiental mensen boven toen wij arriveerden. Vlak voor ons kwam een echtpaar boven dat ook in hetzelfde klooster had overnacht. Zij kwamen uit Estland, maar waren pas vlak voor de Pyreneeën gestart. Zij vroegen waar wij vandaan kwamen en toen we dat zeiden (uit Holland, te voet) kregen we een spontaan applaus van alle aanwezigen. Jemig! Ik werd er wat verlegen onder, maar het is ook niet niks.

Toch het vandaag rustig aan gedaan: maar 27 km gelopen. Omdat we in Puente la Reina konden kamperen en daarna lange tijd niet. We staan met het tentje in de tuin van de Albergue de Peregrinos van de Padres Reparadores.

Puente is een middeleeuws stadje, gesticht langs de Jacobsweg zoals meer stadjes. Met romaanse kerkjes, een middeleeuwse brug en een oud pelgrimshospitaal. We aten een pelgrimsmenu, 8.90 euro incl. een bierglas met rode wijn (in het spaans vino tinto, op de 4-talen menukaart gefärbte wein genoemd).

Het grootste deel van de dag liepen we door graanvelden. Prachtig gezicht, die grote geelgekleurde dekens die meegolven met de heuvels. Veel bloemen toch weer, ertussen en in de bermen. En dan passeren we weer een slaperig dorpje, huizen met eeuwenoude familiewapens, in steen uitgehouwen en hoog in de voorgevel aangebracht. En altijd wel ergens een waterkraantje, waar zich de pelgrims om staan te verdringen. Al met al een mooie dag. Mooi weids landschap, warm weer maar droog warm.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 84: 2274 km. (nu in: Puente la Reina)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 85 - 24 juni - 29km

J:

Ik word wakker met het geklepper van de ooievaars, die nestelen op de kerktorens. Een benauwde dag, dat kan hier dus ook. Gisteren hebben we hoeden met een grote rand gekocht tegen de zon, die hadden we dus niet nodig. Gelukkig maar, want ik voel me er een supertoeristische pelgrim mee. Onderweg veel bloemen in de berm en dat valt me geweldig mee, omdat het gidsje suggereerde dat na Pamplona alles dor en geel zou zijn. We zijn kennelijk nog een beetje in het voorjaar hier. Het landschap was gewoontjes. We kwamen wel door een mooi dorpje dat je al als een geconcentreerde klont huizen tegen de helling zag liggen, Cirauqui, met nauwe straatjes en mooie huizen, sommigen met een groot wapen aan de voorgevel.

Na 20 km zijn we de vele medepelgrims kwijt en lopen we weer als vanouds alleen. Is het waar of verzinnen we het maar? Het landschap werd meteen mooier, wilde stukken, met uitzicht. Een wijnhuis langs de route heeft voor pelgrims twee kranen aan zijn gevel hangen, eentje met water en de andere met wijn! We moeten helaas verder lopen dus het blijft bij flink proeven, maar lekker is het wel. Even verderop krijgen we van picknickende Spanjaarden elk een appel en dat gaat er altijd in, want zoals Rietje zegt, we zijn net trekvogels en eten alles wat zich voordoet.

In Spanje is het makkelijk om aan eten te komen, met al die drommen pelgrims kunnen de horeca en de middenstand erop inspelen. Als je doorhebt wanneer de winkels open zijn, van 9-12 en van 5-9, is alles te krijgen.

We kamperen op het voormalige kerkhof vlak bij de gîte van de parochie van een heel klein dorpje, Villamayor de Monjardin. De zwaluwen vliegen bijna de tent in.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 85: 2303 km. (nu in: Villamayor de Monjardín)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 86 - 25 juni - 40km

R:

Nou, zo mag het elke dag wel zijn. Alles werkte mee om er een heerlijke loopdag van te maken. Het was zonnig maar bewolkt dus niet te warm. Bovendien stond er een frisse wind. Het pad steeg en daalde niet zoveel. Het liep tussen graanvelden en wijngaarden door, meest onverharde zandwegen, soms een smaller keienpad naar beneden in een beekdal en weer eruit.

En dan passeerden we weer zo`n slaperig dorpje. Eerst door oude nauwe straatjes, dan een knus pleintje. Daar staan vaak bankjes onder de kastanjes en die zitten vol met pelgrims. Die eten, die kletsen, die tappen water, die zitten hun voeten te masseren, die rommelen in hun rugzak. Vaak wordt zo`n dorpspleintje aan 1 kant afgesloten door een fronton, een hoge blinde muur waartegen een baskisch balspel wordt gespeeld, lijkend op squash. Ook zijn er vaak lange doorlopende balcons. Deze doen dienst als tribune bij stierenlopen en stierengevechten. In verschillende dorpen zagen we dikke hekken in de straten voor het stierenlopen.

We liepen 2 duitssprekende jongens voorbij. De achterste had beide schoenen openstaan en liep ongelukkig. Blaren. Zij zongen allebei uit volle borst, damit, zo verklaarden zij bij het inhalen, man dann die Schmerzen nicht so fühlt. We liepen ook een hele tijd samen met een Ests echtpaar. Zij lopen even snel als wij, dus overnachten we steeds in dezelfde dorpjes. Dan krijg je vanzelf een band. Zij is lerares wiskunde. Hij was aanvankelijk pastor, maar heeft nu een reisbureau en verkent daarom de camino. Volgend jaar april gaat hij een voettocht langs de camino organiseren, en daarna elk jaar. Hij liep met oordopjes, want al lopend leert hij Spaans.

Hij was ook druk met vertalen van artikelen en boeken over de camino, en ging een routebeschrijving maken in het Ests, die hij op internet wilde zetten en tegen betaling verkopen. Kortom, hij wilde de camino bekendmaken in Estland. Hij heeft veel verteld over de Russen in zijn land, en in hoeverre die integreren. Over zijn taal, het Ests, over godsdienst in zijn land, over wandelmogelijkheden. Ook zijn land is plat, en heeft slechts 1 berg, die 318 m hoog is. Laat nu onze eigen enige verheffing 321 m hoog zijn!

Ons einddoel was aanvankelijk Viana, 29 km. Maar toen we daar om 3 uur `s middags al koffie zaten te drinken, besloten we nog maar even door te lopen naar Logroño, 11 km verder. Hotelletje genomen, en ergens gaan eten waar we zo`n groot stuk vlees kregen dat we er stil van werden. Wel lekker. Van lopen krijg je zin in vlees, ik kan het niet verklaren. Een paar kilometer vóor Logroño passeerden we een wat viezige boerenwoning. Er zat een oud vrouwtje voor, onder een vijgenboom. Zij zat achter een tafeltje en bood een stempel van Logroño aan. Zij drukte ze zorgvuldig in ons credencial, draaide zich om en ging een Kitkat eten. Geen enkele interesse meer. Meestal halen we onze stempels bij de VVV, of de refugio, maar een vrouwtje onder een vijg, nee, dat is nieuw.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 86: 2343 km. (nu in: Logroño)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 87 - 26 juni - 28km

J:

Lekker loopweer vandaag, fris in de ochtend, 's middags 23 graden, 's avonds zelfs erg fris. Alles beter dat de hitte waar we op gerekend hadden. De pelgrimshoed dus weer niet nodig gehad.

Het gidsje beloofde ons een mooie wandeldag door afgelegen Rioja wijngaarden, helaas loopt er nu een snelweg en was er ook veel industrie. Het zij zo, het hoort er allemaal bij.

Lekker weinig medelopers vandaag, soms vraag je je af waar iedereen gebleven is. Naar huis misschien, niet iedereen loopt naar Santiago, je moet er ook maar net de tijd voor hebben.

We staan op een camping die vroeger een stierenarena is geweest, een ronde ruimte met tribunes. Aan de vrij grote bomen die er nu in groeien te zien is hij al lang buiten gebruik. We koken weer lekker ons eigen potje met veel groente. Iedereen die hier staat is Nederlander, dat is even wennen. Ze eten gewoon om 6 uur warm, koffie toe en spelen daarna rummycub. Dan merk je dat je al een tijd op stap bent. Nederlandse lopers zien we vrijwel nooit, de enige die we ontmoet hebben vinden we een zwamijzer, gelukkig loopt hij veel langzamer dan wij en zullen we hem wel weer kwijt zijn.

Ik ben in een vreemd stadium van de tocht. Spanje bevalt duidelijk minder dan Frankrijk. Ik vind het nog heel lekker om te lopen, maar kan me ook voorstellen dat het op een gegeven moment genoeg is geweest. Alsof je langzaam toe groeit naar het einde. We zullen wel zien.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 87: 2371 km. (nu in: Nájera)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 88 - 27 juni - 33km

J:

We lopen nu een week in Spanje en dat is wennen. Vandaag bedacht ik me waardoor het zou kunnen komen.

Het Pieterpad en de GR routes waar we in België en Frankrijk op liepen, zijn Lange Afstandspaden, die je zo mooi mogelijk, over slingerende paadjes, door het landschap ergens heen leiden. De autoweg gaat er meestal tweemaal zo snel naar toe. Vaak ben je helemaal alleen.

De camino waar we in Spanje op lopen is een pelgrimsroute. Hij leidt je zo recht en snel mogelijk van het ene pelgrimsplaatsje naar het andere, met als belangrijkste doel het eindpunt, Santiago. De autoweg is altijd dicht in de buurt en gaat even snel als de camino. Soms lopen die twee zelfs samen en loop je op de weg met tussen jou en de voorbij razende vrachtauto's slechts 30 cm, ik voel me dan een klein meisje dat zich maar net staande kan houden in de slipstream. Op de camino zijn vele medepelgrims, zij die naar het einddoel gaan en zij die alleen een stukje doen om de sfeer te proeven. Het landschap doet er niet toe.

Tot nu toe liep ik om van het landschap te genieten, ik denk dat nu de knop om moet, ik ga naar Santiago lopen. Overigens was het vandaag wel erg mooi, golvende heuvels met graanvelden, elk perceel net iets anders van kleur. Ik snap nu waarom juist het Spaanse graan de orkaan doorstaan heeft, zover het oog reikt en nog veel verder, graan. En we zijn dus 33 km dichterbij Santiago gekomen. We staan met de tent in iemands tuin en douchen en eten in de albergue, de Spaans variant van de gîte, aan de andere kant van het dorp. Dat betekent met je zeepje en handdoek en druipend wasje onbekommerd door de hoofdstraat lopen.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 88: 2404 km. (nu in: Redecilla del Camino)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 89 - 28 juni - 37km

R:

Een warm Spaans dagje, wel goed loopweer doordat er ook een fris windje stond. Maar uit de wind dus wel zweten. `s Morgens door eindeloos golvende graanvelden, wel mooi maar ook wat eentonig. Afgewisseld door een veldje bonen, aardappelen, zonnebloemen of hop. En dan steeds weer een dorpje. Wel liepen we langdurig vlak naast of soms zelfs op een zeer drukke weg waarover veel vrachtauto's denderden. In de dorpjes is altijd drinkwater. De kerkjes zijn van buiten sober maar hebben binnenin vaak rijke, hoge, vergulde altaarstukken. Dat is de zichtbare erfenis van het al eeuwen aan de camino liggen. Dat heeft geld in het laatje gebracht.

Want zoals wij lopen is niet willekeurig: zo liepen de pelgrims in de middeleeuwen ook al. Alleen ligt er nu vaak asfalt, razen er auto`s en is de moderne pelgrim naar een parallel lopend pad verbannen. De middag was anders. We verlieten de weg en stegen door bos omhoog om over de Montes de Oca te gaan, de Ganzenbergen. Hier liepen we exact het pad zoals dat in de 12e eeuw werd aangelegd. Het was geen mooi bos. Lage eikjes, veel naaldhout en een recht lopend pad. Uit de wind, warm.

We daalden af en landden bij het klooster San Juan de Ortega. De beheerster van de slaapzaal wees ons een plekje voor de tent, was prima, zei ze, ze kon zich goed voorstellen dat we niet op zaal wilden slapen. 80 bedden, dat gesnurk! Nou, daar waren we het snel over eens. In het klooster eten, tja, uiensoep konden we krijgen, samen met de paters, maar dat was het dan ook. De ernaast gelegen bar belooft ons een maaltijd en verschaft die ook. Verder is het hier rustig, vredig en verlaten. Een loper zit op zijn meegenomen gitaar te spelen. Een mooie kerk, met crypte. Ons tentje tussen de picknickbanken, we zullen er een rustig nachtje hebben. Morgen Burgos.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 89: 2441 km. (nu in: San Juan de Ortega)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 90 - 29 juni - 25km

R:

Vandaag naar Burgos gelopen, niet een volle dag, om nog gelegenheid te hebben iets van die stad te zien. We vielen met de neus in de boter, want er is het feest van de heilige Petrus (San Pedro y San Pablo), het belangrijkste feest van het jaar in Burgos. Het duurt een week en er zijn veel stierengevechten. Vandaag 6 stieren.

Toen we de stad inliepen waren daar al de eerste optochten. Overal hoorde je getrommel en getoeter. Voor ons lastig was dat de winkels dicht waren. Eerst maar eens de kathedraal uitgebreid bekeken, na eerst een uur gewacht te hebben tot de siësta was afgelopen. Hij is van buiten maar vooral van binnen uitzonderlijk rijk versierd.

Burgos is rijk geworden door de wolhandel, en die rijkdom laat men graag zien. Het is ook verder een mooie stad, gezellig en autovrij. We kwamen de stad binnen zoals ook vroeger al: over een brug, die nu midden in de stad ligt, door een poort die ons in de oude stad bracht. Vóor de brug, net buiten de oude stad, ligt het oude pelgrimshospitaal. Dit soort hospitalen, in de middeleeuwen gesticht en nu vaak verdwenen, hebben we onderweg veel gezien. Daar werden zieke pelgrims verpleegd tot ze weer verder konden. Maar elk hospitaal had ook zijn eigen begraafplaats. Want velen kwamen niet weer thuis.

Ook nu nog overlijden pelgrims tijdens hun tocht. Na Roncesvalles, de 2e dag in Spanje, passeerden we een geïmproviseerd monumentje voor een Japanse vrouw die enkele jaren geleden op de route bezweek, 64 jaar. Later diezelfde dag een houten kruisje voor een overleden Italiaanse vrouw. En toen we Pamplona uitgelopen waren en tegen de Sierra del Perdón opklommen, een metalen kruis voor een vorig jaar op die plaats overleden Belg. Het zal zeker vaker gebeuren, gezien de hoeveelheid mensen die op de camino lopen, van alle leeftijden, en niet allemaal slank en getraind. En niet te vergeten de warmte. Het moet een shockerende gebeurtenis zijn als je het meemaakt.

Vanaf Burgos is het nog op de kop af 500 km naar Santiago. Dat is nog een heel eind, maar toch: het wordt afzienbaar. Het is wel steeds warmer aan het worden, hetgeen voor het lopen z`n gevolgen kan hebben. We zien wel.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 90: 2466 km. (nu in: Burgos)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

Dag 91 - 30 juni - 41km

J:

Heerlijk loopweer vandaag, 's morgens fris, 's middags zon, 32 graden, maar een sterke wind zorgde voor afkoeling. Voor het eerst de hoeden op gehad, vooral de brede rand is prettig tegen de zon, een goede aankoop.

Burgos uit lopen was saai, maar daarna liepen we al snel de hoogvlakte op. De akkers zijn nu veel kleiner en hebben grillige vormen, zodat een prachtige lappendeken van verschillende tinten groen en geel ontstaat. In de bermen staan zoveel bloemen als ik nog nooit bij elkaar heb zien staan. Er staat bijna geen gras tussen. Veel bloemen, maar ook heel veel verschillende soorten, iedere keer in andere combinaties, je komt ogen te kort. Zo vlogen de kilometers om, vandaag 41, dat is veel.

Een Pool noemde ons de Holland Expresse, we lopen inderdaad vrij snel, de aard van het beestje. Het terrein is wel heel vlak en de paden zijn ook goed, dan kun je opschieten.

----------

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 91: 2507 km. (nu in: Castrojeriz)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.